عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

87

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

شاه هندوستان بپذيرفت : هر [ 1 ] دخلى كه او را باشد از ولايت خويش ، هفت ( يك ) آن بنزديك شاهانشاه فرستد ، و هر سالى ده پيل و دويست هزار پاره ساج [ 2 ] و عاج بدهد ، و كابل و قندهار او را گشت . و اندر همه جهان او را مخالفى [ 3 ] نماند [ 35 ] كه با وى منازعت كردى . و پيغمبر ما محمد المصطفى صلّى اللّه عليه و سلم [ 4 ] اندر روزگار او از مادر بزاد ، و بدين فخر بكرد و گفت : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلم : « ولدت فى زمن الملك العادل و هو انو شروان . » صدق رسول اللّه [ 5 ] و بزرجمهر [ 6 ] حكيم عجم وزير او بود ، و كليله و دمنه از هندوستان او بايران آورد و شطرنج بروزگار او آوردند ، و پدر او قباد آغاز كرده بود كه خراج نهد و رسم عشر

--> [ ( 1 - ) ] اصل : و مرب : و هر . [ ( 2 - ) ] ساج : چوب درختى است از هند و عاج دندان پيل است . [ ( 3 - ) ] هر دو : مخالفتى . [ ( 4 - ) ] هر دو : عليه و سلم . [ ( 5 - ) ] اين حديث در صحاح نيامده ولى شهرت زياد دارد ، سعدى گفته بود : سزد گر بنازم بدورش چنان * كه سيد بدوران نوشيروان . در بلعمى ج 1 ص 1053 نيز اين حديث عينا آمده است . ولى بقول محمد بن عبد الرحمن سخاوى ( 831 ر 902 ه ) اصلى ندارد ، و حديث « ولدت فى زمن الملك العادل » لا اصل له كما قاله السخاوى ( الزبده فى شرح البرده - از على بن سلطان محمد الهروى مشهور به ملا على قارى - نسخهء خطى موزهء كابل ) . [ ( 6 - ) ] اين نام باشكال بوزرجمهر ، و بزرگمهر ، بزرجمهر در دوره اسلامى ضبط گرديده . اما شكل قديم آن در كتيبهء سرخ كوتل بغلان به زبان تخارى و رسم الخط يونانى در حدود 160 م . بورزومهر است ( زبان دو هزار سالهء افغانستان از عبد الحى حبيبى طبع كابل 1342 ش ) .